Een donateur aan het woord
Soms brengt een onverwachte gebeurtenis een vergeten geschiedenis weer tot leven. Voor Sylvia Krijgsman gebeurde dit toen zij werd gevraagd om een foto van haar grootvader, George Zorbag, aan te leveren voor de Oorlogsgravenstichting. Deze eenvoudige vraag gaf haar het laatste zetje om iets te doen wat ze al lange tijd wilde: de Oorlogsgravenstichting steunen. Het herinneren van haar grootvader en het levend houden van zijn verhaal voelde niet alleen als een eerbetoon aan hem, maar ook als een persoonlijke manier om de verhalen van alle oorlogsslachtoffers te blijven doorgeven en te koesteren.
Een onverwachte herinnering die tot leven kwam
Lange tijd speelde de herinnering aan haar grootvader geen grote rol in de familie. Haar grootouders waren in de jaren dertig gescheiden, wat in die tijd uitzonderlijk en beladen was. Sylvia: "Na de scheiding was er nauwelijks contact tussen mijn moeder en haar vader, mede omdat hij een nieuwe relatie kreeg. Dit was in die tijd erg bijzonder.”
De zoektocht naar het verhaal van mijn grootvader
Over zijn leven weet Sylvia daarom niet veel. "Wat ik wél weet, is dat hij in juni 1945 om het leven kwam, vermoedelijk geëxecuteerd door de Japanners in een laatste wanhoopsdaad van de oorlog. Hij was opzichter eerste klasse bij de Nederlands-Indische Spoorwegen, en het kan goed zijn dat hij ook heeft moeten werken aan de Birma-Siam Spoorlijn. De Japanners beschouwden opgeleide gevangenen vaak als een bedreiging. Zijn verhaal eindigt daar, en ik heb me vaak afgevraagd wat hij precies heeft meegemaakt tijdens de oorlog."
De stille impact van een onbekende geschiedenis
“Er valt zo weinig door te geven, simpelweg omdat ik er zelf zo weinig van weet. Binnen de familie hing er altijd een stilzwijgende regel om niet naar het verleden te vragen. Daar heb ik nu spijt van. Ik had zoveel meer willen weten, maar die kans is voorbij. Juist daarom voelt het zo bijzonder dat dit nu op mijn pad is gekomen. Het voelt alsof het zo heeft moeten zijn – alsof hij wil dat zijn naam en verhaal niet vergeten worden. Dat raakt me diep, vooral omdat ik nooit het lef had om mijn moeder daar bij leven naar te vragen. Het voelt alsof ik nu alsnog de kans krijg om zijn leven en zijn mens-zijn levend te houden, en dat ervaar ik als iets heel bijzonders. Het feit dat zijn foto nu op de website van de Oorlogsgravenstichting staat, houdt zijn herinnering levend."
Een bijzonder bezoek aan Indonesië
In 2017 besloot Sylvia alsnog naar Indonesië te reizen om het graf van haar grootvader te bezoeken op Nederlands Ereveld Ancol op Java – een reis die ze samen met haar dochters maakte. "Mijn vader had altijd gezegd dat hij met mij terug wilde naar Indonesië, maar dat is er nooit van gekomen. Voor mij voelde het als een afgesloten hoofdstuk. Daarentegen vond ik het belangrijk om mijn dochters de kans te geven om die connectie te maken. Wat ik met mijn ouders nooit heb kunnen doen, heb ik nu met mijn dochters gedaan."
Het bezoek aan het graf raakte haar diep. "Ik had eerder oorlogsgraven bezocht, zoals in Frankrijk, maar daar, zijn naam tussen al die namen, brak ik. Het was een overweldigende ervaring. Het voelde vreemd om dat verdriet te uiten – er was familie van mijn vaders kant bij, en ik voelde me bezwaard. Het liefst schreeuwde ik het uit, maar we snikten alle drie in stilte. Later bleek dat mijn dochters datzelfde voelden. Eigenlijk was het een moment van pure verbondenheid. Tussen ons en onze voorouder."
Een kleine moeite met een grote betekenis
Het bezoek aan het ereveld maakte diepe indruk op Sylvia. "Het was zo sereen en zorgvuldig onderhouden – precies zoals je wilt dat met deze mensen wordt omgegaan. In een land als Indonesië, waar het klimaat het onderhoud bemoeilijkt, was het indrukwekkend om te zien hoe prachtig alles erbij lag. Dat gaf me het gevoel dat deze mensen niet vergeten worden. Tijdens dat bezoek in 2017 nam ik me voor om te gaan doneren aan de Oorlogsgravenstichting. Maar zoals dat soms gaat, schoof ik het voor me uit. Toen ik vorig jaar een e-mail van Johan Teeuwisse kreeg, dacht ik: ‘Kom op Syl, dit is belangrijk. Nu ga je het doen.’ Ik besloot een structurele bijdrage te leveren.”
Het praktisch regelen van de schenking - zoals het invullen van formulieren en het zetten van een digitale handtekening - was even zoeken. “Maar ik dacht: als mijn grootvader zoveel heeft doorstaan, is dit toch een kleine moeite? Het voelde goed om die stap eindelijk te zetten, al voelde ik me een beetje schuldig dat ik het zo lang had uitgesteld."
Herdenken en familiegeschiedenis
"Ik sta elk jaar op 15 augustus stil bij mijn familiegeschiedenis. Waar ik ook ben, dat moment is voor mij heilig. Als ik thuis ben, ga ik naar de herdenking in Rotterdam, bij het kleine monument daar. Het is een bescheiden monument, en dat past bij de Indische gemeenschap – niet groter willen zijn dan je bent, misschien zelfs liever iets kleiner. Als ik er toevallig langs fiets, probeer ik altijd even stil te staan. Die geschiedenis heeft mijn leven gevormd, op een positieve manier. Het is voor mij een manier om erkenning te geven aan wat zij hebben doorgemaakt voor onze vrijheid."
De kracht van herinnering voor toekomstige generaties
"Wat ik belangrijk vind, is dat deze herinneringen levend blijven, op welke manier dan ook en door wie dan ook. Niet alleen voor iedereen die heeft gestreden, maar ook voor de Indische gemeenschap. De zichtbare invloeden van onze roots – zoals de Indische tradities – vervagen langzaam en gaan op in het grotere geheel, maar de geschiedenis zelf mag nooit verloren gaan. Daarom probeer ik mijn dochters waar mogelijk in contact te brengen met hun Indische roots. Het mooie is dat zij er zelf ook interesse in tonen en op zoek gaan naar dat verleden.” Het onderhouden van oorlogsgraven en erevelden is daarin van onschatbare waarde, volgens Sylvia. “Het is niet alleen een eerbetoon aan hen die hun leven hebben gegeven, maar ook een manier om hun verhalen en menselijkheid levend te houden. Deze graven verdienen al onze zorg, respect en blijvende aandacht. Dat is de belangrijkste reden dat ik doneer."
De Oorlogsgravenstichting is dankbaar voor elke vorm van steun, of dat nu een donatie, tijd of betrokkenheid is. Deze bijdragen helpen ons om oorlogsgraven te onderhouden, bijzondere projecten en herdenkingen te realiseren en verhalen door te geven. Sylvia Krijgsman draagt hieraan bij door haar periodieke schenking, en houdt daarmee de herinnering aan haar grootvader levend.