‘Ik ween om bloemen, in de knop gebroken.’ De bekende dichtregel van Willem Kloos (1859-1938) gaat niet over oorlogsslachtoffers, maar is er wel op van toepassing. Velen van hen waren nog zo jong, hadden nog een heel leven voor zich. Maar dat leven zouden ze nooit leven. Ze werden vermalen door de oorlogsplannen van slechte mensen met slechte ambities. Ze lieten het leven in de strijd of kwamen niet eens aan strijden toe, maar hadden gewoon domme pech. Zoals Gust van Lieshout. Hij (Augustus Johannes Adrianus van Lieshout) was geboren op 7 januari 1924 en stierf in een Duits kamp op 4 juli 1945, twee maanden na de Bevrijding. Zijn broer Henk, inmiddels hoogbejaard, vertelt het verhaal over Gust.

“Hij was zeven jaar ouder dan ik. Na hem kwamen er nog twee broers, respectievelijk zeven en tien jaar jonger dan ik. Door ons leeftijdsverschil had ik als broer weinig aan Gust. Wat moest hij met zo’n jong broertje?

Gust had wel vrienden maar hij was een stille jongen. We woonden in Tilburg, de textielstad van Brabant. Vader werkte als arbeider in een textielfabriek. In ons milieu was doorleren er niet bij, dus zodra dat kon kwam Gust bij de zelfde textielfabriek te werken.

Het was, zoals destijds gebruikelijk in het zuiden, een degelijk katholiek gezin. Meneer Pastoor maakte de dienst uit. Onze ouders deden wat hij zei uit angst anders uit de kerk te worden gezet.”

“Toen de oorlog uitbrak was Gust 16 jaar. Op zijn 18e trad hij toe tot de Arbeidsdienst. Je droeg dan wel een uniform, maar geen geweer. Je werd ingezet voor bewakingsdiensten, maar veel belangrijker: als je bij de Arbeidsdienst zat, hoefde je niet naar Duitsland. Althans, voorlopig niet. Want na verloop van tijd werd hij, zoals zoveel Nederlandse mannen, toch te werk gesteld in Duitsland. Dat beviel hem slecht, want toen hij in 1943 de eerste keer op verlof thuis was, keerde hij niet meer terug. Hij had zijn zakken vol van de Arbeitseinsatz. Hij dook onder, dat wil zeggen: hij woonde thuis, maar sliep bij een tante. Moeder zorgde er voor dat er eten voor hem was, wat nog niet zo gemakkelijk was, want alles was op de bon en onderduikers bestonden officieel niet, dus voor hen waren er geen bonnen.”

“Gust bleef vrij lang uit handen van de Duitsers, zeker als je bedenkt dat Tilburg al in oktober 1944 is bevrijd. Maar bevrijd zou Gust nooit worden, want in juli 1944 liep hij tegen de lamp. Hij was tabak wezen halen in België en werd gesnapt in de bossen bij Hilvarenbeek, met honden opgejaagd en gevangen genomen. Drie weken zat hij gevangen in ’s Hertogenbosch. Op de dag dat de Geallieerden het Bossche station bombardeerden, werd hij afgevoerd naar Duitsland. Als die bommen een paar uur eerder waren gevallen, was alles misschien heel anders gelopen. Nu kwam hij in Duitsland terecht, in Hagen, niet ver van Dortmund. Bij de Organisation Todt.”

Organisation Todt was een organisatie, die zich vooral bezig hield met infrastructurele werken. Ze hadden de eerste Autobahnen aangelegd en waren betrokken bij de bouw van de Westwall. Gaandeweg kreeg de organisatie steeds meer een militaire status. In het kader van de Arbeitseinsatz, de verplichte tewerkstelling in Duitsland van mannen uit bezette gebieden, werden er steeds vaker dwangarbeiders ingezet. Onder hen ook Gust van Lieshout, die immers als onderduiker was opgepakt en daarmee in nazi-ogen een misdadiger was. Dat betekende heel hard werken en een heel slechte verzorging

“Na zijn vertrek uit Den Bosch hebben we niets meer van Gust gehoord. Zuid Nederland was bevrijd dus waren de schaarse verbindingen die er nog waren vrijwel volledig verbroken. In juli 1945 hoorden wij van zijn overlijden. De pastoor kwam het vertellen. Hij had het bericht via het Rode Kruis vernomen. Gust was overleden aan pleuris, een ontsteking aan het borstvlies rondom de longen. Dat klopte natuurlijk wel maar de werkelijkheid was dat hij van verwaarlozing was gestorven. Al toen de Bevrijding naderde was hij ziek. Maten uit het kamp gingen de Amerikaanse bevrijders tegemoet. Gust was daar niet bij. Hij voelde zich niet lekker. Het ging van kwaad tot erger. In de morgen van 4 juli 1945 werd hij dood gevonden. Hij werd in de buurt begraven.”

“Moeder was vanaf de Bevrijding elke dag naar het station gegaan om aan mensen te vragen of die hem hadden gezien. Ik heb dat als jonge jongen meegemaakt. En toen was daar Meneer Pastoor en het verdriet. Omdat hij in Duitsland begraven was, kwam er wel een mis maar geen uitvaart. Dat was voor mijn ouders heel erg. Moeder huilde er veel om. Ze had er veel verdriet van dat hij in Duitsland was begraven. Ze kon niet naar hem toe op zijn verjaardag of op Allerheiligen.

Later kreeg ze het voor elkaar dat zijn lichaam naar huis werd gebracht en dat gaf troost. Nu kon ze wel naar hem toe en dat deed ze ook. Maar toen ze in 1985 op het Tilburgse kerkhof van de ene op de andere dag zijn zerk verwijderden, heb ik direct actie ondernomen. Ik heb contact gezocht met de Oorlogsgravenstichting en vervolgens is Gust herbegraven op het Ereveld in Loenen. Moeder is daar nog een keer wezen kijken.”

“In latere jaren heb ik me sterk proberen te maken voor een oorlogsmonument voor burgerslachtoffers, maar daar is nooit iets van gekomen. Nu krijgt Gust een Struikelsteen in de buurt waar hij is opgegroeid. Dat is goed.

Nu ik ouder ben, ben ik hem meer gaan missen. Ik ben blij dat hij op het Nationaal Ereveld Loenen ligt. Hij krijgt daar aandacht en zijn nagedachtenis wordt in ere gehouden, ook als ik er niet meer ben. Dat geeft een goed gevoel.”