Veel persoonlijks weet Joke Hoff niet over haar oom Joop te vertellen. Hoe zou ze het kunnen? Ze heeft hem nooit gekend en thuis werd er weinig over hem gepraat, zoals dat zo vaak voorkwam na de oorlog. Dat ze naar hem vernoemd is, dat hij een zachtmoedige jongen was en een begenadigd tekenaar, dat weet ze. Dat hij in de oorlog gevangen is genomen, naar Duitsland is gebracht en daar is omgekomen, dat ook. Maar verder…

Joop (Johannes Cornelis) Klaver was de middelste uit een katholiek gezin van drie. Hij had een oudere broer (Piet) en een jongere zus (Neeltje, later Nel). Vader was kok bij de KNSM en was dus vaak op zee. Moeder werkte vanuit huis als coupeuse. Het gezin woonde in een kleine woning in de Amsterdamse Staatsliedenbuurt.

Joop werd geboren op 24 april 1923. Uit de verhalen komt hij naar voren als een dromerige, niet al te ondernemende jongen, die altijd zat te tekenen. Aan het begin van de oorlog was hij bij een reclamebureau aan het werk gegaan. Misschien was dat wel de opstap naar het verwezenlijken van zijn droom. Hij deed toelatingsexamen voor de Amsterdamse Kunstacademie en werd toegelaten. Het kunstzinnige had hij niet met de paplepel ingegoten gekregen. Het kwam helemaal uit hemzelf.

Intussen was het voor de familie Klaver geen gemakkelijke tijd. Vader was op zee toen in 1940 de oorlog uitbrak en zou dus de hele oorlog afwezig zijn. Een vervelende bijkomstigheid daarbij was, dat daarmee zijn inkomen ook direct wegviel. Gelukkig had de oudste broer Piet een behoorlijke baan als apothekersassistent bij het geneesmiddelenbedrijf Gist Brocades. Met zijn loon en de inkomsten van moeder kon het gezin de oorlog overleven.

Waarschijnlijk ging Joop in september 1943 aan de slag op de Kunstacademie. Hij deed het er goed. Er is een beoordeling bekend van de hand van zijn leraar Gé Röling van een ijsgezicht dat hij in opdracht had gemaakt. Röling was in de Nederlandse kunstwereld van die tijd een man van aanzien. Het werk van Joop was hem in opzet, compositie en uitvoering goed bevallen. Röling sprak in een bewaard gebleven brief over de capaciteiten, die hij Joop toedichtte en gaf hem goede raad om koers te houden op het kronkelige pad van een kunstenaar.

Joop zou dat kronkelige pad maar een klein stukje lopen. Op 16 juni 1944 werd hij gearresteerd. Hij leefde in de veronderstelling dat hij vrijgesteld was van de Arbeitseinsatz, maar de daarvoor benodigde papieren bleken niet in orde. De Arbeitseinsatz was het systeem, waarmee de Nazi’s arbeidskrachten uit de bezette landen naar Duitsland haalden omdat steeds meer Duitsers in het leger werden ingezet. Zo hielden ze hun oorlogsmachine aan de gang. Mannen tussen de zestien en de veertig jaar konden voor de Arbeitseinsatz worden opgeroepen. Het systeem kwam neer op dwangarbeid. Vele duizenden Nederlanders moesten in die jaren gedwongen in Duitsland werken. Velen hebben dat niet overleefd, Joop Klaver ook niet. Al op 20 juni werd hij vanuit Amsterdam overgebracht naar het beruchte Kamp Amersfoort. Er is een brief bewaard gebleven van zijn leraar op de Kunstacademie, Gé Röling. Daarin schrijft hij dat zijn pogingen om Joop vrij te krijgen tevergeefs zijn geweest.

Een officiële verklaring voor zijn arrestatie heeft de familie nooit gekregen. Daarbij valt op te merken dat naarmate de oorlog vorderde de Duitse omgang met Nederlandse burgers steeds ruwer werd. Steeds minder werd bestaande wet- en regelgeving in acht genomen. Steeds meer werd mensen in het wilde weg iets aangedaan.

Vanuit Kamp Amersfoort is Joop overgebracht naar Zschopau, niet ver van Chemnitz, in oostelijk Duitsland. Daar in de buurt werd hij tewerk gesteld bij IG Farben, het bedrijf dat onder meer het gas voor de gaskamers leverde. Bekend is dat hij daar naamborden en portretten schilderde. Na een maand werd hij overgeplaatst naar Nietleben, bij Leipzig. Toen hij daar een tijdje gewerkt had, is hij samen met een mede gevangene gevlucht, iets wat natuurlijk in het Duitsland van toen extreem moeilijk was. Hij kwam een heel eind, maar niet ver genoeg. Na verloop van tijd werd hij in Kassel opgepakt. Nu kwam hij in Zöschen terecht, een buitenkamp van het beruchte concentratiekamp Buchenwald. Duitse concentratiekampen kenmerkten zich door een extreem slechte verzorging en door zware dwangarbeid. Hij kreeg een blessure aan de hand, was daarvoor in het ziekenhuis geweest maar moest doorwerken. Uiteindelijk werd het kampregime hem te zwaar. Hij werd ziek. Eind oktober 1944 was hij al niet meer in het kamp. Op 6 november 1944 kwam het einde. Joop overleed op 21-jarige leeftijd aan zijn ziekte, mogelijk dysenterie of longontsteking. Je kunt beter zeggen, dat hij overleed aan verwaarlozing en mishandeling.

Pas in de loop van 1945 hoorde de familie Klaver van Joops’ overlijden. Aan vader Klaver was zo ongeveer alles voorbijgegaan van wat zijn gezin tussen 1940 en 1945 overkwam. Hij zat op zee. Er was geen contact. Voor moeder Klaver was de dood van haar zoon een enorme klap. Ze verloor haar katholieke geloof en is later nooit meer in de kerk geweest.

Joop werd aanvankelijk begraven op de gemeentelijke begraafplaats van Zöschen en werd later herbegraven in Berlijn. Via het Rode Kruis werd de familie in 1948 geattendeerd op de mogelijkheid om zijn lichaam naar Nederland te halen om het in Ereveld Loenen te herbegraven. Op 27 mei 1949 is zijn lichaam daar bijgezet. “Oma voelde daar aanvankelijk niet zo veel voor”, vertelt Joke Hoff. “Mijn vader, haar schoonzoon, heeft haar ervan overtuigd dat het goed zou zijn om Joop in Nederland een laatste rustplaats te geven. Later ging ze twee keer per jaar naar het graf in Loenen. Met een boeket witte chrysanten. Die traditie hebben we tot nu toe altijd voortgezet.”

Het leven zou voor de familie Klaver nooit meer hetzelfde worden. Joke Hoff: “Om oma hing altijd iets droevigs. Oma en opa hielden echt wel van elkaar – ze zijn ook niet voor niks maar zes weken na elkaar gestorven – maar ze konden hun verdriet niet delen. Hun leven ging verder, maar hun verdriet sleet niet. Ook bij mijn moeder niet. Zij heeft tot haar dood verdriet gehad van de dood van haar broer.”

Joop Klaver was een zachtmoedige jongen, een kunstenaar in de dop met talent. Hij zou er nooit aan toekomen zijn talent ten volle te etaleren. Hij werd oorlogsslachtoffer. Vermalen door de geschiedenis. Vermalen door slechte mensen met meer ambities dan goed voor hen en hun omgeving was. Hij verdient het om in de eeuwigheid als zachtmoedig, talentvol mens te worden herinnerd.