Alko Kiers (19-11-1925 - 10-04-1945)

Verzetsstrijder uit Aalden dood gevonden bij het Asserbos.

Auteur: Jan Warmolts

Alko was de jongste uit het gezin Kiers. Toen zijn vader in 1929 overleed, bleef zijn moeder achter met vijf kinderen. Alko was toen acht jaar oud. Hij had twee broers en twee zussen. Zijn broer Marissen was gehandicapt en overleed in 1942.

Bij de familie Kiers in Aalden was er altijd een gastvrij onderkomen voor verzetsmensen. Alko was onder de indruk van de acties die ze ondernamen. Alko zou graag willen deelnemen aan deze verzetsdaden, maar hij kreeg van zijn moeder en van de verzetsmensen geen toestemming vanwege zijn jeugdige leeftijd.
Ook de vrijheidsstrijder Freerk Datema, schuilnaam ‘Leo’, vond regelmatig onderdak bij de familie Kiers en werd een persoonlijke vriend van de familie. Toen ‘Leo’ tijdens een aktie in de buurt van Ekehaar door een NSB-boer uit Rolde werd verraden, ontstond tijdens zijn aanhouding een vuur-gevecht, waarbij hij enkele Duitsers verwondde. Zelf, zwaargewond, werd hij gevangengenomen en naar het ziekenhuis in Assen vervoerd, waar de SD hem nog heeft willen uithoren over het verzet. Freerk weigerde te praten en overleed een dag later.

Alko Kiers vond na het wegvallen van deze dappere vrijheidsstrijder en vriend dat hij zich moest aansluiten bij het verzet. Zijn moeder begreep dat ze Alko niet meer kon tegenhouden. Na een korte opleiding in de bossen van Appelscha werd hij ingedeeld bij de knokploeg Noord-Drenthe onder leiding van Kees Veldman uit Zuidlaren. Alko kreeg de schuilnaam ‘Luuks’.

Hij maakte ook kennis met Jacobus Wilhelmus Zomer alias ‘Zwarte Jan’, die binnen deze verzets-groep als hulpchauffeur betrokken was geweest bij de overval op de gevangenis van Assen. Voordat de Franse luchtlandingen in het kader van de operatie Amherst plaatsvonden, was het verzet via gecodeerde radioberichten opgeroepen om de parachutisten te helpen met het veiligstellen van bruggen en het stichten van verwarring onder de Duitsers. Zwarte Jan, Luuks en een jonge Friese KP’er wiens naam niet kon worden achterhaald, kregen opdracht richting Zwiggelterbrug te gaan. Voordat ze daar in actie zouden komen, moesten ze eerst in Borger een auto en wapens ophalen. Op de avond van 7 april 1945 kwamen ze bij het Oranjekanaal ter hoogte van de Zwiggelterbrug aan, niet wetende dat de situatie in de directe omgeving binnen enkele uren drastisch zou verande-ren. Om elf uur ’s avonds klopten ze aan bij de familie Stevens (Alko was een neef van de familie) voor onderdak. Het drietal sliep die nacht in de kelder.
De volgende morgen hoorden ze van Stevens dat het Oranjekanaal door de Duitsers als verdedi-gingslinie was ingericht. Door de dropping van de Franse parachutisten die nacht, zag het er voor de drie jongens van de Knokploeg Noord niet al te best uit. De Duitsers hadden vanuit Assen versterkingen laten aanrukken. Om de dertig meter lag langs de kanaaldijk een Duitse soldaat. Ze besloten zich te verschuilen in een bult stropakken aan het eind van een zandpad achter de boerderij van Stevens. Hun opdracht om eerst naar Borger te gaan werd onuitvoerbaar. Met de Friese KP’er kwamen ze overeen dat die de omgeving zou gaan verkennen en dan naar Borger zou gaan om de contactpersonen aldaar uitleg te geven. Achteraf blijkt dat daardoor zijn leven werd gered.

Door de luchtlandingen van de Franse para’s en de daarop volgende acties in Westerbork waren de Duitsers bij het Oranjekanaal nogal nerveus geworden. Op de vroege morgen van 9 april 1945 brandde even verderop bij de brug de boerderij van Turkstra af. Het knallen van springende astbest-platen was in de wijde omgeving goed te horen.
De Duitsers, extra versterkt door Falschirmjäger uit Assen, waren inmiddels op zoek gegaan naar Franse parachutisten en ‘terroristen’. Verzetsstrijders werden door de Duitsers altijd als terrorist aangeduid. Alle boerderijen aan het Oranjekanaal werden doorzocht. De bult stropakken even voorbij Stevens aan de zandweg werd niet overgeslagen. De twee jongens onder het stro zagen een groep van tenminste tien Duitse soldaten aankomen. Zwarte Jan vluchtte naar buiten en werd prompt doodgeschoten. Alko Kiers gaf zich over, werd gevangen genomen en langs het kanaal afgevoerd. Toen laat op die dag, de Friese KP’er terugkwam uit Borger zag hij bij de strobult het dode lichaam van Zwarte Jan, Jacobus Zomer. Hij vertrok daarop richting Appelscha. Het is niet bekend hoe het hem verder is vergaan.

Alko is op 9 april 1945 als gevangene onderweg naar Assen verscheidene keren gesignaleerd. Hij had een korte broek aan en viel daardoor meer op. Die broek had hij van de fam. Stevens gekregen, omdat zijn eigen broek kapot was gegaan. Door getuigen is waargenomen dat hij bij het kamp van de NAD in Hooghalen samen met een Franse parachutist op een vrachtwagen is gezet en afgevoerd in de richting Assen.
Op 10 april 1945 werden in en bij het Asserbos zes verzetsstrijders door de Duitsers geëxecuteerd, vijf uit Assen en een uit Kampen. Deze groep was afkomstig uit het Huis van Bewaring. Alko werd dezelfde dag gevonden vlak bij de Emmalaan. Hij was op weg naar het Huis van Bewaring door een van zijn begeleiders neergeschoten. Het lichaam van Alko werd door de zorg van het personeel van het ziekenhuis in eerste instantie begraven op de Zuiderbegraafplaats. Men wist niet wie hij was. Een attente arts maakte voor de begrafenis een foto van het stoffelijk overschot. Die foto zou later goed van pas komen.

Toen de oorlog voorbij was, hoopte de familie Kiers in Aalden snel iets van hun zoon en broer Alko te vernemen. Weken na de bevrijding waren er geruchten dat ze in Assen misschien iets meer te weten zouden kunnen komen. De twee zusters van Alko zijn naar Assen gelopen en kwamen terecht bij een rechercheur van politie aan wie zij vertelden dat zij zich zorgen maakten over het lot van hun broer. Deze verwees hen naar het politiebureau. Nadat de meisjes daar eerst een verhoor hadden moeten ondergaan, kregen ze de foto van een door de Duitsers doodgeschoten jongen te zien. Het was hun broer!

Enige tijd later volgde een herbegrafenis op de begraafplaats van Zweeloo, het dorp waar Alko was opgegroeid. Leden van Knokploeg Noord volgen de stoet. Op dezelfde begraafplaats was op 16 april 1945 Jacobus Wilhelmus Zomer begraven (Zwarte Jan). Ook voor hem volgde een herbegrafenis op de erebegraafpaats te Loenen.

Literatuur
S. Schoon, De Knokploeg Noord Drenthe, Assen 1970. J.G van Liempt en A Brunsting, ‘Eindbestemming Asserbos’ in: Fragmenten, tijdschrift Historische Vereniging Gemeente Westerbork.
Wij herdenken ‘Luuks’, in: De Vrije Pers, 15-06-1945 ‘Oorlogsmonument aan het Stadsbroek te Assen’, in: Waardeel 2014, nr. 4.
Rouwadvertentie: Trouw.
Foto’s: Fam. Pronk-Kiers, Aalden, Z. Smit-Oldengarm, Mijdrecht en F. Kuipers.

Alle rechten voorbehouden.