Derk van Assen werd geboren op 9 oktober 1891 in het Overijsselse Hasselt. Hij was deurwaarder der Direkte Belastingen in Maastricht en ouderling van de Gereformeerde Gemeente. Al spoedig na de Duitse inval ontplooide hij uiteenlopende verzetsactiviteiten. Hierbij werd hij bijgestaan door Arie van Mansum en andere leden van de Gereformeerde Gemeente.

Van Assen regelde de vlucht van joden naar België en het neutrale Zwitserland. Hij werkte samen met ex-militairen, met de verzetsgroep rond Pierre Dresen in Maastricht en die van Charles Bongaerts in de mijnstreek. Na verloop van tijd zette hij zich ook in voor de hulp aan gestrande geallieerden en droeg hij bij aan de verspreiding van illegale bladen als Vrij Nederland en Trouw. Derk van Assen speelde samen met zijn echtgenote Berendina (Berendje) van Assen-Grolleman tevens een hoofdrol bij het onderbrengen en verzorgen van onderduikers. Ook was hij betrokken bij het samengaan van de protestants-christelijke en katholieke onderduikorganisaties in Maastricht.

Toen de Sicherheitspolizei in Den Haag Van Assen met zijn omvangrijke verzetsactiviteiten via infiltranten binnen de verzetsorganisatie op het spoor kwam, werd hij op 24 juli 1943 door de Haagse Sipo gearresteerd. Ook zijn vrouw werd toen gearresteerd. Dit tot woede van de Sicherheitsdienst in Maastricht, omdat op deze wijze de plannen van Richard Nitsch werden gedwarsboomd. Hij had Van Assen al een tijd laten schaduwen om zo het illegale netwerk waarbinnen de verzetsman zich bewoog, te kunnen ontrafelen. Nadat Van Assen (zonder resultaat) aan een zwaar verhoor werd onderworpen, werd hij opgesloten in het Huis van Bewaring te Maastricht.

Al spoedig werd door zijn verzetsmakkers een plan beraamd om hem te bevrijden. Via gevangenisarts Castermans werd Van Assen besmet met paratyfus, zodat een ziekenhuisopname noodzakelijk zou worden. Uit een hospitaal zou Van Assen minder moeilijk te bevrijden zijn. Het plan werd echter doorzien doordat de Sicherheitsdienst in Den Haag via de infiltranten werd ingelicht. Brigadeführer Schöngarth gaf de afdeling in Maastricht opdracht tot onmiddellijke executie. De SD'ers Ströbl, Nitsch en Conrad reden vervolgens met Van Assen in een auto naar de Schadijkse bossen in Horst en schoten hem daar op 14 september 1943 dood.

Niet lang na de oorlog ging men op zoek naar het graf van Derk van Assen. De inmiddels opgespoorde en veroordeelde Richard Nitsch gaf aanwijzingen. Hij kon de exacte plaats niet aanwijzen, omdat de directe omgeving van de fusilladeplaats inmiddels door weer en wind onherkenbaar was geworden. Nitsch herinnerde zich dat een 'Bauernjungen' hun indertijd een paard had geleend om de wagen uit het rulle zand te trekken. De jongen werd opgespoord. Het was de 17-jarige Jeu Jenniskens uit Horst die op de dag van de fusillade met paard en wagen op weg was naar een perceel akkerland toen hij de Duitse militairen tegenkwam. Jenniskens wees de plaats aan waar de Duitse wagen had vastgezeten. Daarop beende Nitsch naar de executieplaats. De reden dat Van Assen niet in Maastricht om het leven was gebracht, was omdat de bezetter vond dat Horst een broeinest van illegale activiteiten was en men een afschrikwekkend voorbeeld wilde stellen.

Berendje van Assen-Grolleman kwam in kamp Vught van waaruit zij zonder enige vorm van proces, overgebracht is naar het concentratiekamp Ravensbrück in Duitsland. Op 18 februari 1945 is zij daar van uitputting, in erbarmelijke omstandigheden gestorven. Haar laatste rustplaats is onbekend. Derk en Berendje hadden geen kinderen.

Derk van Assen en Berendje Grolleman.

Het was een gemis dat de echtgenote van Derk van Assen niet genoemd werd bij het herdenkingskruis in de Schadijkse bossen in Meterik. Haar aandeel in het verzet, samen met haar man Derk, is een gedeelde heldendaad. Haar verblijf in een concentratiekamp en haar dood in februari 1945 zijn het tragische gevolg van haar getoonde moed in het verzet tegen de Duitse bezetters.

Herdenking 75 jaar bevrijding Horst a/d Maas in november 2019 was een goed moment om dit kenbaar te maken. Op de plek waar haar man Derk in 1943 gefusilleerd is.

Beiden zijn geboren te Hasselt in Overijssel. In 1918 traden ze daar in het huwelijk.

Daarna verhuisden ze naar Maastricht, waar Derk werkzaam was als deurwaarder der Directe Belastingen. Derk en Berendje hadden geen kinderen.

In Maastricht was Derk ouderling bij de Christelijk Gereformeerde Gemeente. Tevens was hij landelijk voorzitter van de Christelijke vakbond voor belastingambtenaren.

Vrijwel vanaf het begin van de oorlog in 1940 waren Derk en Berendje actief betrokken bij het verzet.

Zij regelden de vlucht voor Joden naar andere landen. In samenwerking met verzetsgroepen uit Maastricht en het Zuid-Limburgse mijngebied werden geallieerde piloten uit handen van de bezetter gehouden. Naast de verspreiding van illegale bladen als Vrij Nederland en Trouw speelden zij een rol bij het samengaan van onderduikorganisaties in de stad Maastricht.

Al deze activiteiten bleven niet onopgemerkt bij de Duitse bezetters.

Via infiltraties en verraad verkreeg de Duitse Sicherheitsdienst bewijzen van hun vele illegale activiteiten.

Dit leidde tot de arrestatie van Derk en Berendje op 24 juli 1943 in hun huis aan de Cannerweg 124A. Zij boden op dat moment onderdak aan een Joods echtpaar en werden daarmee op heterdaad betrapt tijdens hun arrestatie.

Derk werd wekenlang verhoord door de Sicherheitsdienst in het huis van bewaring te Maastricht. Hij liet echter niets los over de verzetsmensen met wie hij samengewerkt had. De belastingdienst van Maastricht bood de Duitsers tevergeefs 40.000 gulden om Derk vrij te kopen. Na een poging van verzetsmensen om Derk te bevrijden, werd hij op 14 september 1943, in de vroege ochtend, naar de Schadijkse bossen in Meterik gebracht. Omdat hij bleef weigeren de Sicherheitsdienst informatie te verschaffen, werd hij ter plaatse gefusilleerd.

In 1946 werd zijn lichaam hier opgegraven. Na identificatie werd hij herbegraven in zijn geboorteplaats Hasselt. De gemeente Horst heeft in 1946 een herdenkingskruis laten plaatsen. Sinds vele jaren wordt dit kruis onderhouden door de Stichting kruisen en kapellen van Horst a/d Maas.

In 1963 hebben de stoffelijke resten van Derk een laatste rustplaats gevonden op het Ereveld van de Stichting Oorlogsgraven te Loenen op de Veluwe.

Berendje werd na tijdelijke detentie in kamp Vught, zonder enige vorm van proces, op transport gesteld naar concentratiekamp Ravensbrück in Duitsland. Op 18 februari 1945 is zij daar van uitputting, in erbarmelijke omstandigheden gestorven. De locatie van haar laatste rustplaats is onbekend.

Andere plaatsen met tastbare herinneringen aan Derk van Assen en Berendje van Assen-Grolleman:

- Algemene begraafplaats in het Van Stolkspark te Hasselt: Herdenkingskruis Derk en Berendje

- Ereveld van de Stichting Oorlogsgraven te Loenen: laatste rustplaats van Derk, vak E, nr. 25

- Cannerweg 124A te Maastricht: Struikelsteentjes in het trottoir

- Belastingkantoor Maastricht: een monumentje

- Straatnaam in Maastricht: Van Assenstraat

- Concentratiekamp Ravensbrück: vermelding van de naam Berendina van Assen-Grolleman

- Yad Vashem Jeruzalem: Hall of Names

De verzetshelden Derk van Assen en Berendje van Assen-Grolleman zijn op 6 september 1989, door Yad Vashem in Jeruzalem, erkend als Rechtvaardigen onder de Volkeren.

Een samenvatting van deze tekst is te lezen op het informatiebord van Stichting Landschap Horst a/d Maas bij het herdenkingskruis van Derk van Assen in de Schadijkse bossen in Meterik.

Lees tekst op informatiebord: Klik op het PDF-logo bij deze tekst.

U neemt bij de parkeerplaats van Staatsbosbeheer aan de Gusseweg te Meterik (in de Schadijkse bossen) de wandelroute: Drabbelsdriftroute, 3.3km. Ongeveer halverwege deze route bevindt zich het herdenkingskruis.

N.B.: Het herdenkingskruis is alleen te voet bereikbaar: geaccidenteerd terrein, stuifduinen, onverharde paden.

Wiel Steegs

Lid LGOG kring Ter Horst