Jacob van der Wal (02-10-1920 - 10-02-1945)

Een overval op het NAD kamp in Aalden.
Auteur: Jan Warmolts

In de nacht van 9 op 10 februari 1945 werd er vanaf de boerderij Nooitgedacht 2 van de fam. Lubberts een nachtelijke overval uitgevoerd op het NAD-kamp (Nederlandse Arbeidsdienst) aan de Gelpenbergweg in Aalden. Nu is er het A.Z.C., een asielzoekerscentrum, gevestigd. De aanval werd uitgevoerd door een twaalftal KP’ers van de knokploeg Nieuweroord.

De broers Anne en Jacob van der Wal waren lid van deze knokploeg. In het verzet werden ze Herman en Arie genoemd. Jacob was automonteur, hij werd op 2 oktober 1920 in Delden geboren.

De KP groep dacht dat er in het kamp Hitlerjugend was gehuisvest. Het doel van de overval was ze hun wapens afhandig te maken voor het verzet. Het bleek echter een misrekening, want in plaats van Hitlerjugend troffen ze daar een aantal van het oostfront teruggekeerde en goed getrainde Duitse soldaten aan. De aanval mislukte dan ook jammerlijk. Na het doorsnijden van de telefoonlijn zouden ze eerst de poortwacht overmeesteren en ontwapenen en dan bij verassing het wachtlokaal overvallen en daar iedereen ontwapenen, zonder dat ze ook maar een schot hoefden te lossen. Rond 02.00 uur ’s nachts slopen ze voorzichtig het kamp aan de achterzijde binnen. Iedereen kende zijn taak en ze namen de afgesproken posities in. Toen zagen ze de wachter aan de poort ingespannen in de duisternis turen. Kennelijk had hij iets gehoord en niet vertrouwd . Hij pakte zijn geweer en liep naar het wachtgebouw. Onmiddellijk realiseerden ze zich dat de verrassingsaanval zou mislukken. Er klonken pistoolschoten vanuit de duisternis, de wacht liet zijn geweer vallen, opende de deur en viel het wachtgebouw binnen. De deur bleef half open staan.

Anne opende met zijn stengun het vuur op het wachtgebouw, dat doorzeefd werd met kogels. Even later opende hij de deur met de loop van zijn machinegeweer en bleef even in de opening staan. Gekreun, gegil, gekrijs en gevloek kwam hem tegemoet. Toen zag hij dat een Duitse soldaat tegen de tafel geleund met een karabijn het vuur op hem opende, op twee meter afstand. Hij werd verscheidene keren in zijn buik geraakt. Anne probeerde de trekker van zijn wapen nog over te halen, maar die weigerde zijn wil op te volgen. Hij gooide de deur dicht en ontkwam in de duisternis, zwaargewond met een brandende pijn in zijn buik, samen met zijn twee buiten wachtende maten. Vanuit het kamp klonken nog enkele schoten. In het wachtlokaal bleven zwaar gewonde Duitsers achter, van wie er één later zou overlijden. Op een afgesproken plaats wachtten nog vier overvallers, die Anne ondersteunden op de terugweg naar boerderij Nooitgedacht van de fam. Lubberts. Annes broer Jacob moesten ze achterlaten. De volgende morgen toen het licht werd, werd hij gevonden; hij lag dood in een greppel, 30 meter van het wachtlokaal. Hij had een schotwond onder zijn rechterslaap. Dokter Boerema, de plaatselijke arts werd erbij gehaald voor onderzoek en hij stelde vast dat het schot zijn onmiddellijke dood tot gevolg had. Op het lichaam van Jack werd een persoonsbewijs gevonden op naam van Jacob Holstege, geboren in Geldermalsen. Het bleek vals. Ook het adres in Oosterhesselen, Geeserveld F34 klopte niet. Op deze plaats vond men de restanten van een onbewoonbaar verklaarde woning. De marechaussee van Zweeloo maakte een uitgebreid rapport en noemde de overvallers terroristen. De Sicherheitsdienst uit Assen nam het verdere onderzoek over. Van gemeentewege moest de begrafenis geregeld worden. Jack werd ongekist in een vers gedolven graf gelegd op de begraafplaats achter het kerkje van Zweeloo. De nacht erop werd door Jan Weerman en Piet Dubbelhuis (nergens bang voor) het lichaam van Jack van der Wal opgegraven en in een doodskist, gemaakt van een doorgezaagde linnenkast, herbegraven. Later is Jack van der Wal opnieuw begraven, nu op het ereveld in Loenen (vak E nr 104).

Zijn broer Anne van der Wal werd eerst verpleegd in een aardappelkelder bij de boerderij Nooitgedacht. Hij was zwaargewond door vijf kogels en had dringend medische zorg nodig. Hij moest naar een ziekenhuis. Anne werd met paard en wagen, verpakt in een dikke laag dekens en verborgen in een zeugkooi omringd door zakken met haksel, hooi en aardappelen in devrieskou naar hetziekenhuis in Hoogeveen gebracht. Een lange tocht die via Witteveen en Nieuw-Balinge naar Hoogeveen liep, met de nodige spanningen onderweg. In het ziekenhuis zorgde geneesheer-directeur C. M. van der Velde ervoor dat hij een bed kreeg op de z.g.n. afdeling besmettelijke ziektes. (Daar kwamen de Duitsers liever niet!) In het ziekenhuis ontfermden hoofdzuster Tine Zijlstra (een nicht van Johannes Post) en chirurg Jan Oosterhuis zich over hem. Dagenlang zweefde hij tussen hemel en aarde, maar hij kwam er weer bovenop. Ondergedoken in een kamer boven bakkerij de Goede aan de Hoofdstraat in Hoogeveen kwam Anne weer op krachten. Tine verpleegde en verzorgde hem. Ze groeiden naar elkaar toe en kregen een relatie. Na de oorlog trouwden ze en emigreerden naar Ontario in Canada.1

Noot1: Marechausseerapport 11 febr 1945; A Mighty Fortress in the Storm, Paulina Rustenburg en Lammert Huizing, Bootsma Canada in: De Veenmol 2011-4.
Bron Literatuur: Archief J. Warmolts. Rouwadvertentie: Trouw.
Foto’s: A Mighty Fortress in The Storm, Z. Smit-Oldengarm, Mijdrecht, F. Kuipers en T. Lubberts-Oving Aalden.

Alle rechten voorbehouden.