Op 1 april 1945 werd Borculo (in de Achterhoek) bevrijd. Die dag kwam er een eind aan een nare periode, die in de dorpsgemeenschap ongetwijfeld veel impact heeft gehad. Er zal feest geweest zijn, maar voor de vrouw, kinderen en verdere familie van Anton Schmitz viel er weinig te vieren. Op de voor Borculo allerlaatste oorlogsdag werd hij door de Duitsers gedood.

Antonius Johannes Wilhelmus Hendrikus Schmitz, roepnaam Anton of Toon, werd geboren op 29 december 1903 in het Twentse Lonneker. Zijn vader had daar een baan bij de spoorwegen. Vader Schmitz overleed al in 1907 en moeder in 1911. Anton was dus op achtjarige leeftijd al wees. Hij werd met zijn broertjes Theo en Jo opgevoed door een oom en tante, wellicht een zus van hun moeder. Zij woonden in Arnhem op het Willemsplein. Theo en Jo zijn daar op de dag dat ze 21 jaar werden met vliegende vaandels vertrokken. Kennelijk was de tante niet zo gemakkelijk in de omgang en het is ook niet zo eenvoudig om als je zelf geen kinderen hebt er plotseling drie moet grootbrengen.

Anton volgde de Driejarige HBS. Waarschijnlijk vonden oom en tante dat voldoende. Hij heeft wel altijd contact gehouden met zijn oom en tante. Toen hij ging werken kwam hij terecht bij de firma Welling, Engrosslachterij in Borculo. Daar bleef hij totdat hij werd ontslagen door de Duitsers. Waarschijnlijk achtten zij hem politiek onbetrouwbaar. Hij werd toen distributieambtenaar en bleef dat totdat zijn dood. Anton was een weldoorvoede man, af en toe een beetje opvliegend, maar nooit echt agressief. Zonder tot over zijn oren in het verzet te zitten, was hij in de oorlog door en door goed.

Wellicht deed Anton voor de oorlog reservedienst. Hij was als instructeur betrokken hij een soort dienst voor boerenjongens die dat op zaterdagmiddag deden en daardoor veel korter van huis hoefden te zijn.

Toen de Duitsers in 1940 ons land binnenvielen kon Anton niet meer naar zijn onderdeel in Enkhuizen. Dus maakte hij de meidagen van 1940 niet als militair mee. Hij was zeer anti-Duits. Diverse malen kwam hij in conflict met de plaatselijke overheid. Er waren bij hem verschillende huiszoekingen, want kennelijk hadden de Nazi’s hem op de korrel.
De familie Schmitz had een herdershond, Roland, die getraind was door de heer Albeslo, de rijksveldwachter die de politiehonden trainde. Roland was niet zo dol op uniformen en zat dus altijd in een ren achter het huis.

Anton Schmitz was ‘s nachts nogal eens weg. Dat was gevaarlijk, want de Duitsers hadden een spertijd ingevoerd, een aantal uren dat je niet zo maar buiten mocht zijn. Natuurlijk wist zijn familie niet wat en hoe, want wat je niet wist, kon je niet verraden. Wel kreeg het gezin te maken met inkwartiering De Duitsers hadden aan de voorkant van het huis enkele kamers gevorderd. Daar hadden ze de telefooncentrale van Borculo geïnstalleerd.

In het najaar van 1944 werd Anton als gijzelaar gearresteerd, samen met nog negen andere mannen uit het dorp. De Duitsers hadden verordend dat er een aantal mannen moest opdraven om verdedigingsloopgraven te graven bij de verdediging van de IJssellinie. Dat verrekte iedereen natuurlijk. Prompt werd een aantal vooraanstaande Borculose mannen gearresteerd met de mededeling dat ze de volgende dag zouden worden doodgeschoten als niet voor 12.00 uur voldoende gravers aanwezig zouden zijn. Toen waren ze er gelukkig wel. De gijzelaars werden toch nog ongeveer zes weken vastgehouden en pas vlak voor de kerstdagen vrijgelaten. Anton Schmitz heeft toen alle gijzelaars uitgenodigd op zijn verjaardag op 29 december 1944. Er moet nog een foto zijn, gemaakt op het terras van zijn huis, waar ze met zijn allen opstaan.

Het verhaal van zijn dood is eindeloos triest en tekent tegelijk het vertrouwen in mensen dat Anton had. Op 1 april 1945 waren de Duitsers in de Achterhoek natuurlijk aan alle kanten op de terugtocht. Een aantal Duitsers had zich verschanst in een boerderij aan de noordkant van Borculo. Anton wilde hen wijzen op het hopeloze van hun situatie en vertellen dat ze zich het beste konden overgeven. Dus liep hij met een witte vlag van de plek waar al Geallieerden waren in de richting van de boerderij. Maar zelfs toen deden de Nazi’s niet aan witte vlaggen. Ze openden het vuur en doodden Anton Schmitz. Het was een gitzwarte rand aan een gouden dag. Een goede vaderlander, een geliefde man en vader, redeloos vermoord. Wij mogen hem niet vergeten.

Onder het toeziend oog van de zonen Theo en Jacques legden twee kleinkinderen van verzetsman Anton Schmitz een steen op zijn oorlogsgraf op het Nationaal Ereveld Loenen, gemeente Apeldoorn.

In 2025 zijn de stoffelijke resten van de heer A.J.W.H. Schmitz op verzoek van de familie herbegraven. Het familiegraf in Borculo dreigde in de vergetelheid te raken. Om de familie, die over het hele land is uitgezwermd, bij het graf te betrekken, zijn de stoffelijke resten door de Bergings- en Identificatiedienst van de Koninklijke Landmacht overgebracht naar het Ereveld.

Vandaag kwam de familie bij het graf bijeen om de steen te plaatsen. Theo en Jacques grepen die gelegenheid aan om hun verhaal en herinneringen te delen met de familie. Het maakte op alle aanwezigen een diepe indruk. Een kleindochter merkte op dat zij haar opa nog nooit zoveel over zijn vader en de Tweede Wereldoorlog heeft horen vertellen. Het verhaal van de verzetsstrijder Anton Schmitz is nu opgeschreven en zal binnenkort op deze pagina geplaatst worden.

De Oorlogsgravenstichting vindt het belangrijk dat de nagedachtenis aan oorlogsslachtoffers in ere wordt gehouden en dat hun levensverhaal geregistreerd en doorverteld wordt.