Het verhaal van de inval – Frits Schäfer en de familie Werson
In het begin van 1944 hing er een gespannen stilte boven de Van Oldenbarneveltstraat. De oorlog drukte zwaar op Rotterdam, maar achter de gesloten deuren van de vlaggenzaak van Reinier Werson leefde iets anders: een kleine kring van mensen die weigerden zich neer te leggen bij de bezetting. Onder hen bevond zich Friedrich Wilhelm Schäfer Frits voor iedereen die hem kende een jonge kantoorbediende van Duitse komaf, die juist door zijn afkomst minder opviel en daardoor meer kon doen.

Frits was al jaren bevriend met de familie Werson. Hij kwam er over de vloer alsof hij er thuishoorde. Gerardus Werson, de zoon van Reinier, werkte nauw met hem samen. In de verklaringen na de oorlog werd dat bevestigd: “de zoon (Gerardus Werson) van Werson en Frits Schäfer werkt samen.”
Samen stencilden ze de voorganger van het illegale blad Nieuwsblad van Ons Vrije Nederland, verborgen op de bovenverdieping van het pand.

Omdat Frits Duitser was, durfde hij dingen te bewaren die voor anderen te gevaarlijk waren. In de verklaring van winkeljuffrouw Jannigje Heikoop staat: “omdat hij van Duitse komaf was nam hij verschillende door de Duitsers verboden artikelen van Werson op zijn kamer.”
Daar lagen drie schoenendozen vol zilveren rijksdaalders, guldens, kwartjes en dubbeltjes — spaargeld van klanten dat Werson moest verwerken tot sieraden. Ook lagen er twee zilveren platen, samen ter waarde van 8000 gulden. Alles werd later in beslag genomen.

De dag van de inval
Leendert Paulus Bosman, die in dienst was bij Werson, herinnerde zich hoe plotseling het ging. “Begin 1944… kwamen plotseling enige Duitse S.D.-mannen in de winkel. De Duitsers waren met een vast doel gekomen.”
Twee mannen liepen de winkel binnen, twee anderen stormden direct de trap op. Bosman zag ze vanuit zijn kamer omhoogkomen. Ze vergisten zich in de verdieping en gingen eerst naar de tweede etage, terwijl Frits beneden in de winkel stond.

Op datzelfde moment was Gerardus Werson op Frits’ kamer bezig met de stencilmachine en een klein Philips-radiootje. Bosman wist hem nog net te waarschuwen. Samen verstopten ze de spullen op zijn kamer. Gerardus liep daarna naar beneden en wist ongemerkt weg te glippen — een ontsnapping die hem waarschijnlijk het leven heeft gered.

Maar bij Frits vonden de Duitsers toch iets: “een gestencilt bericht.” Dat was genoeg. Er volgde een huiszoeking. De radio en de stencilmachine kwamen alsnog tevoorschijn. En meer.

Frits droeg een pistool. Op zijn kamer lag nóg een pistool, en een Engelse vlag. Toen de Duitsers vroegen waarvoor hij die nodig had, antwoordde hij eenvoudig dat hij die zou uithangen “als de Engelsen de winnaar zouden worden, omdat hij Duits was.”
Het was een mengeling van bravoure en ironie — en misschien een laatste poging om de ernst te verbergen.

De arrestatie
De inval bij Werson stond niet op zichzelf. De SD was op zoek naar leden van de leeskring die actief was bij Unilever, een groep die verraden was. Frits werd meegenomen. Reinier Werson eveneens.
In de biografie uit je tweede document staat: “Bij een inval op 12 februari 1944 werd Rijksduitser Schäfer samen met Werson sr. gearresteerd. Hij was toen in het bezit van een pistool.”

Wat daarna volgde, is bekend. Ondanks zware mishandelingen zweeg Frits. “Namen noemde hij in het geheel niet.”
Hij werd overgebracht naar het Oranjehotel, cel 600. Op 7 maart 1944 werd hij op de Waalsdorpervlakte gefusilleerd.

Frits Schäfer, de jonge Duitser die zijn afkomst gebruikte om anderen te beschermen, werd eerst begraven op Crooswijk, later herbegraven op het Nationaal Ereveld Loenen.
Hij liet achter een spoor van moed en een diepe verbondenheid met een Rotterdamse familie die hem als één van hen beschouwde.